Minderheidskabinet: hoe principes onderhandelbaar worden

Fictieve voorstelling van Jetten, Brekelmans en Bontenbal met Eerdmans en Van der Plas als doorschijnende oppositiepartners — AI-foto-illustratie · Fictieve scène: oppositiesteun als ontbrekende schakel, geen echte bijeenkomst

Zonder parlementaire meerderheid worden principes onderhandelbaar. Rutte zocht steun in de Eerste Kamer; Jetten moet in beide Kamers medestanders vinden. De concessies heten vervolgens geen koerswijziging, maar verantwoordelijkheid of een handreiking.

Door Redactie NieuwsAnalyse

Rutte: het regeerakkoord werd aangepast

Rutte II had een meerderheid in de Tweede Kamer, maar niet in de Eerste. Voor wetgeving zocht het daarom steun bij D66, ChristenUnie en SGP.

In het woonakkoord van 2013 daalde de maximale huurverhoging voor hogere inkomens van 6,5 naar 4 procent boven inflatie. De begrotingsafspraken later dat jaar brachten extra onderwijsgeld en lastenverlichting op arbeid. Afspraken werden aangepast; de boodschap aan de kiezer was vertrouwen, groei en werkgelegenheid.

Jetten: handreikingen naar links én rechts

De coalitie van D66, VVD en CDA begon in 2026 met 66 van de 150 Tweede Kamerzetels en 22 van de 75 Eerste Kamerzetels. Anders dan Rutte II mist kabinet-Jetten dus in beide Kamers een meerderheid.

Bij het begrotingsakkoord binnen de coalitie van 31 augustus werden de aangekondigde AOW-bezuiniging geschrapt en de verhoging van het eigen risico een jaar uitgesteld. Volgens NOS wilde het kabinet met het terugdraaien van sociale bezuinigingen vooral Pro tegemoetkomen. Voor rechts stonden een jaar langer benzineaccijnskorting en extra geld voor wegen en bruggen in het pakket.

Jetten presenteerde die wijzigingen als handreikingen aan het parlement. Dat was nog geen gesloten steunakkoord met de oppositie: partijen reageerden kritisch. Het voorbeeld toont dus beleid dat werd aangepast om steun te winnen, niet een al verzekerde meerderheid.

Box 3 kan het volgende onderhandelingsvoorbeeld worden. Begin november lag het plan voor een vermogenswinstbelasting onder vuur: volgens NOS vond de Raad van State invoering in 2028 te haastig en adviseerde hij meer voorbereiding. De kritiek betrof de zorgvuldigheid en uitvoering, niet het uitgangspunt van de belasting.

Een mogelijk toekomstig compromis: Jetten stelt de invoering uit, terwijl oppositiepartijen instemmen met een andere dekking van de misgelopen inkomsten. Dat is een scenario, geen gesloten akkoord. De oorspronkelijke planning kan dan worden verkocht als ‘zorgvuldige invoering’. De vraag blijft: wat verandert, wie geeft steun en wie betaalt?

Wat krijgt de kiezer te horen?

Bij Rutte heette de concessie vertrouwen en economische groei; bij Jetten een handreiking. Dat kan een verstandige afweging zijn. Maar het verhult gemakkelijk dat een eerder verdedigde keuze plaatsmaakt voor een andere.

De toets is eenvoudig: welke afspraak verandert, wie vroeg daarom en wie betaalt? Compromissen horen bij democratie. Ze als onveranderde principes verkopen niet.

Bronnen

Woonakkoord, Kamerbrief 13 februari 2013: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32847-42.html

Begrotingsafspraken 2014, Kamerbrief 11 oktober 2013: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33750-19.html

Samenstelling kabinet-Jetten: https://parlement.com/kabinet-jetten-2026-heden

Begrotingsplannen Jetten, NOS 1 september 2026: https://nos.nl/artikel/2629262-bezuinigingen-sociale-zekerheid-grotendeels-geschrapt-eerste-details-prinsjesdagstukken-uitgelekt

Box 3 en uitvoerbaarheid, NOS 2 november 2026: https://nos.nl/artikel/2637717-raad-van-state-vernietigend-over-haast-met-box-3-overleg-begroting-verder-onder-druk